Yazılım dilleri bilgisayarların belirli görevleri yerine getirmesini sağlamak amacıyla geliştirilmiştir. Günümüzde 250’den fazla yazılım dili vardır. Bu dillerin bazıları Ada, ALGOL, Assembly, C, C++, C#, Classic Visual Basic, COBOL, Erlang, Go, Haskell, Java, JavaScript, Kotlin, Lisp, PHP, Ruby, SQL ve Python olarak örneklendirilebilir. Günümüzde en popüler yazılım dilleri arasında birinci sırada Python’ın yer aldığını görürüz. Listenin devamı Java, JavaScript, C/C++, C#, R ve PHP şeklinde devam eder. Bu yazıda en çok tercih edilen yazılım dilleri ve kullanım alanlarını detaylı bir şekilde inceleyeceğiz.
En Popüler Yazılım Dilleri Nelerdir?
En çok kullanılan yazılım dilleri farklı kriterlere göre belirlenebilir. Belirli bir dilde yapılan arama motoru sorguları popüler olan dilleri tespit etmek için iyi bir yöntem olur. Bunun yanında GitHub kod depoları, iş ilanları, Web Sitesi istatistikleri, paket indirme sayıları, konferans ve sunumlar da popüler yazılım dillerini belirlerken önemli rol oynarlar. PYPL listesine göre yapılan bir listede Python birinci sırada yer alıyor. Yüzde 28.11’lik pazar payını elinde bulunduran Python’u %15.52 ile Java takip ediyor. Listenin geri kalanındaki yazılım programlama dillerine beraber bakalım.
1. Python
1991 yılından beri aktif olarak geliştirilen Python yüksek seviyeli bir dildir. Çok çeşitli kullanım alanlarıyla geleceğin yazılım dilleri içinde olması yani popülaritesini kaybetmemesi bekleniyor. Guido van Rossum tarafından geliştirilen bu dilin okunması ve yazılması nispeten kolaydır. Web geliştirme sürecinde dilin bu avantajlardan yararlanılır. Python ile Web Sitesi tasarlarken Flask, Django ve Pyramid gibi frameworkler tercih edilir. Web geliştirmenin dışında veri bilimi, yapay zeka, otomasyon, sistem yönetimi gibi alanlarda da Python sıklıkla kullanılır.
2. Java
Yazılım programlama dilleri arasında öne çıkan bir diğer dil Java’dır. 1995 yılında geliştirilmiştir. James Gosling tarafından geliştirilip Sun Microsystems tarafından piyasaya sürülmüştür. Nesneye yöneliktir ve geliştiricilerin kodları organize etmesine olanak tanır. Platform bağımsız çalışan bir dildir. “Bir kere yaz, her yerde çalıştır” mottosu ile Windows, macOS, Linux ve Android gibi farklı işletim sistemlerinde sorunsuz çalışır. 13 kasım 2006 yılında açık kaynak kodlu hale gelmiştir. Bu gelişme dile farklı kullanıcılar tarafından katkıda bulunabilmesini mümkün kıldı. Sürekliliği olan bir gelişme ortamı yarattı. Kullanım alanlarına geldiğimizde Web uygulamaları, sunucu tarafı programlama, büyük veri, gömülü sistemler, masaüstü uygulamaları ve oyun geliştirme başlıklarının öne çıktığı görülür.
3. JavaScript
En iyi yazılım dillerinden biri olan JavaScript 1995 yılında Brendan Eich tarafından geliştirilmiştir. Serüveninin başında istemci taraflı olarak tasarlanmıştır ancak günümüzde sunucu tarafında da kullanılır. JavaScript kullanarak dinamik ve kullanıcı etkileşimli Web Siteleri yapmak mümkündür. Dinamik yazılmaya uygun bir dildir. Değişkenler çalışma anında otomatik belirlenebilir. Bu özelliğinin yanında tür dönüşümlerini otomatik olarak yapar. Değişken türlerini tanımlamaya gerek olmaması kod yazarken esneklik sağlar. Buna rağmen kimi zaman değişken türlerini kontrol etmemek probleme yol açabilir. Bir başka önemli özelliği ise prototip tabanlı ve nesne yönelimli olmasıdır. Nesnelerin prototipleri vardır. Prototipler nesneler arası miras alınımını sağlar. Bu şekilde nesneler arası özellik paylaşımı basit bir şekilde gerçekleştirilir. JavaScript’in nerelerde kullanıldığına gelecek olursak Web geliştirme, oyun geliştirme, mobil uygulamalar, sunucu tarafı programlama, masaüstü uygulamalar ve veri görselleştirme gibi yerlerde sıklıkla karşımıza çıkar.
4.C
C dili 1972 yılında Dennis Ritchie tarafından geliştirilmiştir. Genel amaçlı programlamaya uygun bir dildir. İşletim sistemleri, gömülü sistemler ve birtakım uygulamalar geliştirmek için kullanılır. C dilini kullanarak düşük seviyeli bellek işlemleri gerçekleştirmek mümkündür. Modüler yapısıyla kodu okunabilir ve tekrar kullanılabilir bir hale getirir. Derlenmiş bir dil olması sayesinde iyi bir performans gösterir. Kod optimizasyonu kolaylaştırır. Farklı veri tipleri üzerinde çalışabilmeyi mümkün kılar. Sistem programlama, gömülü sistemler, yüksek performanslı uygulamalar ve dil geliştirmede kullanılır.
5. C++
C++ dili 1983 yılında Bjarne Stroustrup tarafından geliştirilmiştir. C dilinden türetilmiştir. C dilinin özelliklerinin hepsini içinde barındırır. Buna ek olarak nesne yönelimli programlama özelliği gibi yeni özelliklerle bazı açılardan daha gelişmiş olduğunu söylemek mümkündür. Şablonlar kullanarak türden bağımsız fonksiyonlar oluşturabilir. İşaretçi ve referansları destekler. Bu özellikler derleme zamanında hata ayıklamayı kolaylaştırır. Hafıza verimliliğine katkı sağlar. Çoklu katılımla bir sınıfın birden fazla üst sınıftan miras alabilmesini mümkün kılar. Kod tekrarını azaltırken karmaşık sistemlerin modellenmesi kolaylaşır. Kullanım alanları oyun geliştirme, sistem programlama, uygulama geliştirme, gömülü sistemler uygulamaları ve bilimsel hesaplamaları sağlayan uygulamalar olarak çeşitlendirilebilir.
6. C#
C#, 2000 yılında Anders Hejlsberg liderliğinde Microsoft bünyesinde geliştirilmiştir. Nesne yönelimli yani modüler bir programlama dilidir. .NET Framework ile entegredir. Geliştiriciler .NET Framework’ün sunduğu kütüphanelerle büyük ölçekli uygulamalar yapabilir. Farklı işletim sistemlerinde ve donanımlarda sorunsuz bir şekilde çalışır. Öğrenmesi diğer dillere kıyasla daha kolaydır. Statik tür kontrolüne sahiptir. Nullable ve non-nullable gibi birtakım tür güvenliği özelliklerini içinde barındırır. C# CLR üzerinde çalışır. CLR kodun güvenilirliğini arttıran birtakım hizmetler sunar. Bellek yönetiminde kullanılmayan nesneleri otomatik olarak tespit eder. Programcı müdahalesi olmadan bellek temizlenir. Web geliştirme, masaüstü uygulama geliştirme, oyun geliştirme, oyun geliştirme, bulut hizmetleri ve veri analizi kullanım alanları arasındadır.
7. R
Popüler yazılım dilleri nelerdir başlığı altında incelenmesi gereken bir diğer programlama dili R’dır. 1993 yılında Ross Ihaka ve Robert Gentleman tarafından Auckland Üniversitesi’nde geliştirilmiştir. Hem bir programlama dili hemde yazılım ortamıdır. Genellikler istatistiksel hesaplama ve grafikler için kullanılır. İstatistiksel modelleme, veri madenciliği ve veri görselleştirme gibi bir çok işlemi R ile yapmak mümkündür. Analitik görevlere uyumlu bir programlama dilidir. Oldukça çeşitli bir fonksiyon yelpazesi vardır. İstatistiksel ve matematiksel fonksiyon yelpazesi sayesinde regresyon analizi, hipotez testi ve zaman serisi analizi gibi işlemleri yapmak kolaylaşır. Veri görselleştirme görevleri için kullanıldığında ise büyük paket ekosistemi geliştiricilerin işlerini hızlandırır. Açık kaynaklı bir dil olması güncel sorunlara yanıt olan paket ve araçların ortaya çıkmasını sağlar. Bu şekilde R ekosisteminde devamlılık sağlanır.
8. PHP
PHP, Rasmus Lerdorf tarafından ortaya çıkarılmıştır. 1994 yılında başlayan bu proje zamanla dünya çapında yaygın kullanılan bir programlama dili konumuna gelmiştir. HTML’e gömülebilen PHP web geliştirmede tarafında sıklıkla kullanılır. PHP sunucu tarafında çalışır. Açık kaynak kaynaklı bir dildir. Platform bağımsız çalışan bu dil Apache, Nginx ve IIS gibi bir çok Web sunucusunda da sorunsuz bir şekilde çalışır. Beraber çalıştığı veri tabanı yönetim sistemleri arasında MySQL, PostgreSQL, Oracle, SQLite vardır. Bu sistemler veri işlemlerini görece basitleştirir. Bu özelliklerinin yanında burda incelediğimiz tüm yazılım dillerinde olduğu gibi PHP’de de zengin bir kütüphane ve Framework kaynağı vardır. Laravel, Symfony, CodeIgniter ve Zend geliştirme sırasında sık kullanılan Framework’lerdendir. PHP’den dinamik Web Siteleri, Web Uygulamaları, E-ticaret siteleri ve API geliştirme yaparken yararlanılabilir.
9. TypeScript
TypeScript 2012 yılında Microsoft bünyesinde geliştirilmiştir. JavaScript’in kapsayıcısı olduğu söylenebilir. Js’e tip kontrolü eklerken tüm Js özelliklerini de destekler. Otomatik tip çıkarımı yapabilmesi sayesinde tür tanımlamaları azalır. TypeScript kodları Js’de derlenir. Js’e dönüşebilen bu kodlar tüm tarayıcılarda çalışır. Js kod tabanlarını TypeScript’e entegre etmek mümkündür. Bu özelliklerin yanında modülleri kullanarak daha organize bir kod sunar. Bu açıdan büyük projelerde TypeScript ile çalışmak avantajlıdır. Güçlü IDE desteği sayesinde kod yazım aşamasında kolaylaştırıcı araçlardan yararlanarak daha hızlı bir ilerleme sağlanabilir. Web uygulamalarında kullanırken Angular, React ve Vue.js gibi Frameworklere entegre çalışır. Web’e ek olarak TypeScript ile Node.js uygulamaları, büyük ölçekli uygulamalar, mobil uygulamalar ve oyun geliştirme yapılabilir.
10. Swift
Swift, Apple tarafından geliştirilen modern bir programlama dilidir. İlk olarak 2014 yılında WWDC’de tanıtılmıştır. Amacı İOS, macOS, watchOS ve tvOS gibi Apple platformlarına yönelik uygulama geliştirmektir. Objective-C diline kıyasla daha güvenli, hızlı ve görece basittir. Hataların kolay yakalanmasını sağladığı için bellek yönetimi ve hata ayıklamada hız kazandırır. Okunabilirliği yüksek bir söz dizimi vardır. Geliştiricilerin daha az kodla daha fazla iş yapmasına imkan tanır. Tip güvenliği vardır. Değişkenlerin ve sabitlerin tiplerini kendisi otomatik bir şekilde çıkarır. Swift Playgrounds ile kodlamaya yeni başlayan kişilerin öğrenimi eğlenceli bir şekilde desteklenir. Nesne yönelimli ve fonksiyonel programlamayı destekler. Bu özellik farklı yaklaşımlarla efektif kod yazmayı mümkün hale getirir.
Yazılım Dilleri Kullanım Alanları Nelerdir?
Yazılım dilleri ve kullanım alanları çeşitlilik gösterir. 250’den fazla yazılım dili vardır. Programlama dili seçerken amaçlar ve dilin özellikleri baz alınarak tercih yapılmalıdır. Yazılım dili özeline inmeden önce kapsayıcı bir küme olan programlama dilleri türlerine kısaca bakalım. Birçok farklı özelliğe göre kategorize etmek mümkün olsa da yaygın olarak düşük ve yüksek seviye diller olarak ikiye ayrılırlar. Düşük seviyeli diller bilgisayar donanımıyla doğrudan etkileşim kurarlar. İşlemci odaklıdırlar ve öğrenilmesi yüksek seviyeli dillere göre daha zordur. Düşük seviyeli programlama dillerine C, C++, Assembly örnek olarak gösterilebilir. Yüksek seviyeli diller insan diline yakın söz dizimine sahiptir. Genel amaçlıdırlar. Yüksek seviyeli dillerin öğrenilmesi kolaydır ve daha az hata eğilimi gösterirler. Bu dillere de Python, Java, C# ve JavaScript örnek olarak gösterilebilir. Yazılım eğitimi aracılığıyla yüksek ve öğrenilmesi daha zor olan düşük seviyeli diller kısa sürede kavranabilir. Yazılım dillerinin öne çıkan kullanım alanları arasında Web geliştirme, mobil uygulama geliştirme, masaüstü uygulama geliştirme, oyun geliştirme, veri bilimi ve makine öğrenimi, gömülü sistemler, iş uygulamaları ve bulut bilişim gibi bir çok dal vardır.Nasıl yazılımcı olunur gibi sorularınız varsa programlama dili öğrenmeye başlamadan önce bu dallardan birini seçmeniz önemlidir. Şimdi birkaç popüler alana ve hangi dilleri kullanıldığına bakalım.
1. Web Geliştirme
Web geliştirmede internet ortamında çalışan Web Siteleri ve uygulamalar oluşturulur. Bu işlemi gerçekleştirirken JavaScript, PHP, Python ve Ruby gibi dillerden yararlanılabilir.
2. Mobil Uygulama Geliştirme
Mobil uygulama geliştirme alanında akıllı telefonlar ve tabletler gibi mobil cihazlar için uygulamalar geliştirilir. İOS ve macOS için geliştirme yaparken Swift dili kullanılır. Android uygulamalarda Kotlin tercih edilir. Bu dillerin yanında Java, C++ ve Objective-C gibi dillerden de yararlanılabilir. Mobil uygulama geliştirme eğitimi ile yararlanılan diller üzerinde kısa sürede uzmanlaşmak mümkündür.
3. Veri Bilimi ve Makine Öğrenimi
Veri bilimi ve makine öğreniminde veri setlerinin analizi yapılır. Bu işlemde Python, R, SQL ve Julia gibi diller kullanılır. Python kullanırken NumPy, Pandas ve TensorFlow kütüphaneleri geliştiriciler tarafından tercih edilir.
4. İş Uygulamaları
İş uygulamaları kurumsal süreçleri efektif ve hatasız yönetmek için hayata geçirilir. Uygulamaları kodlarken Java, C#, SQL ve COBOL dillerinden sıklıkla yararlanılır. Özellikle C# ile Microsoft tabanlı iş uygulamaları geliştirilir.
Kaynakça Yüksek Eğitim Bilişim. (n.d.). En çok tercih edilen programlama dilleri. Yüksek Eğitim Bilişim. https://yuksekegitimbilisim.com/en-cok-tercih-edilen-programlama-dilleri/ Wikipedia. (n.d.). Programming language. Wikipedia. https://en.wikipedia.org/wiki/Programming_language Education for Innovation. (2021.Temmuz.22). Programlama dili nedir ve ne işe yarar? Education for Innovation. https://www.educationforinnovation.org/programlama-dili-nedir-ve-ne-ise-yarar/ Orient Software. (n.d.). Most popular programming languages. Orient Software. https://www.orientsoftware.com/blog/most-popular-programming-languages/ Daha.net. (2023. Kasım 19.). Python ile web sitesi nasıl yapılır? Daha.net. https://www.daha.net/blog/python-ile-web-sitesi-nasil-yapilir/ Wikipedia. (n.d). Java. Wikipedia. https://tr.wikipedia.org/wiki/Java#:~:text=Java%2C%20Sun%20Microsystems'den%20James,az%20d%C3%BC%C5%9F%C3%BCk%20seviye%20olanaklar%20i%C3%A7erir. Turing. (n.d.). Prototype vs class in JavaScript. Turing. https://www.turing.com/kb/prototype-vs-class-in-j CoderSpace. (2021.Ocak 16.). C programlama dili nedir? CoderSpace. https://coderspace.io/blog/c-programlama-dili--nedir Wikipedia. (n.d.). R (programlama dili). Wikipedia. https://tr.wikipedia.org/wiki/R_(programlama_dili) ÇözümPark. (2023.Temmuz 13.). TypeScript nedir? ÇözümPark.https://www.cozumpark.com/typescript-nedir/ Applogist. (2021.Kasım 24.). Swift programlama dili nedir ve neler sağlar? Applogist. https://applogist.com/swift-programlama-dili-nedir-ve-neler-saglar/ Bilginç IT Academy. (n.d.). Hibrit (karma) vs native (yerli) mobil uygulama geliştirme. Bilginç IT Academy.https://bilginc.com/tr/blog/hibrit-karma-vs-native-yerli-mobil-uygulama-gelistirme-257/